Friendship Day म्हणजेच मैत्रीचा दिवस याची सुरुवात कधी आणि कशी झाली

आज ऑगस्ट महिन्यातील पहिला रविवार. आजचा दिवस हा ‘ Friendship Day’ म्हणजेच मैत्रीचा दिवस म्हणून ओळखला जातो. या दिवशी सगळे छोट्यांपासून मोठ्यांपर्यंत सगळेचजण हा दिवस खूप आनंदाने साजरा करतात. ऑगस्ट महिन्याचा पहिला रविवार उजाडताच तरुणाईमध्ये आणि सर्वच वयोगटात मैत्रीचे रंगीबेरंगी धागे (फ्रेंडशिप बँड्स) बांधण्याची, एकमेकांना शुभेच्छा देण्याची आणि जुन्या आठवणींना उजाळा देण्याची एक वेगळीच लगबग पाहायला मिळते.

आयुष्याच्या प्रवासात रक्ताच्या नात्याव्यतिरिक्त काही अशी नाती आपण स्वतः जोडतो, जी रक्ताच्या नात्यांपेक्षाही अधिक घट्ट आणि विश्वासाची असतात. या सुंदर नात्याचे नाव म्हणजे ‘मैत्री’. सुख असो किंवा दुःख, हसू असो किंवा अश्रू, प्रत्येक वळणावर विनाअट पाठीशी उभी राहणारी व्यक्ती म्हणजेच आपला मित्र किंवा मैत्रीण. आजच्या धकाधकीच्या आणि यंत्राच्या युगात या निस्सीम नात्याला उजाळा देण्यासाठी आणि मित्रांप्रति कृतज्ञता व्यक्त करण्यासाठी एक दिवस पूर्णपणे समर्पित करण्यात आला आहे, ज्याला आपण ‘फ्रेंडशिप डे’ (Friendship Day) किंवा मैत्री दिन म्हणून ओळखतो.

“जसे सूर्याविन जग अशक्य तसेच मित्रविना नसे आयुष्यास अर्थ”

बालपणी शाळेच्या बाकावर सुरू झालेली मैत्री, कॉलेजच्या कट्ट्यावरून पुढे प्रौढ वयापर्यंत आणि म्हातारपणापर्यंत साथ देते. कुटुंबियांशी ज्या गोष्टी बोलणे कठीण वाटते, त्या गोष्टी आपण आपल्या मित्राजवळ अतिशय मोकळेपणाने बोलू शकतो. मैत्री ही जात, धर्म, प्रांत, भाषा आणि आर्थिक परिस्थिती या सर्वांच्या पलीकडची असते. इथे ना वयाचे बंधन असते ना हुद्याचा अहंकार. अशा या निस्वार्थ आणि पवित्र नात्याला सन्मानित करण्यासाठीच फ्रेंडशिप डे सारख्या दिवसांची निर्मिती झाली आहे.

पण या Friendship Day ची सुरुवात झाली कशी ?

फ्रेंडशिप डे ची सर्वात पहिली नोंद १९३० च्या दशकात पाहायला मिळते. अमेरिकेतील प्रसिद्ध ‘हॉलमार्क कार्ड्स’ (Hallmark Cards) या शुभेच्छापत्रे तयार करणाऱ्या कंपनीचे संस्थापक जॉइस हॉल (Joyce Hall) यांनी २ ऑगस्ट रोजी लोकांमध्ये मैत्रीची भावना वाढीस लागावी आणि त्यांनी एकमेकांना ग्रीटिंग कार्ड्स पाठवून आपल्या भावना व्यक्त कराव्यात, अशी एक संकल्पना मांडली.

परंतु, त्या काळात लोकांना ही एक निव्वळ ग्रीटिंग कार्ड्स विकण्याची आणि व्यवसाय वाढवण्याची व्यापारी खेळी वाटली. त्यामुळे अमेरिकेतील समाजाने या कल्पनेला सुरुवातीला फारसा पाठिंबा दिला नाही. परिणामी, अमेरिकेत हा दिवस काही काळ मागे पडला, परंतु यादरम्यान मैत्रीचे कार्ड्स देऊन भावना व्यक्त करण्याची कल्पना मात्र हळूहळू जगात रुजू लागली.

आंतरराष्ट्रीय स्तरावर मैत्री दिनाची अधिकृत आणि भक्कम सुरुवात दक्षिण अमेरिकेतील पॅराग्वे या देशात झाली. २० जुलै १९५८ रोजी डॉ. रॅमन आर्टेमियो ब्राचो (Dr. Ramon Artemio Bracho) यांनी आपल्या काही मित्रांसोबत पुएर्तो पिनास्को (Puerto Pinasco) येथे एक डिनर पार्टी आयोजित केली होती. याच भेटीदरम्यान त्यांनी जगात शांतता, सलोषा आणि मानवी परस्पर संबंधांना बळकटी देण्यासाठी ‘वर्ल्ड फ्रेंडशिप क्रुसेड’ (World Friendship Crusade – जागतिक मैत्री मोहीम) या फाऊंडेशनची स्थापना करण्याचा प्रस्ताव मांडला.

या मोहिमेचा मुख्य उद्देश मानवी जातीमध्ये मैत्री आणि प्रेमाची भावना रुजवणे हा होता. यानंतर पॅराग्वेसह दक्षिण अमेरिकेतील इतर देशांमध्ये २० जुलै हा दिवस अतिशय उत्साहात साजरा केला जाऊ लागला.संयुक्त राष्ट्रसंघाची (UN) अधिकृत घोषणा आणि ३० जुलैची तारीखजसजशी या मोहिमेची व्याप्ती जगभरात वाढू लागली, तसतशी जागतिक स्तरावर एक अधिकृत दिवस असावा अशी मागणी जोर धरू लागली. अखेर, ३ मे २०११ रोजी संयुक्त राष्ट्रसंघाच्या (United Nations) महासभेने ३० जुलै हा अधिकृतपणे ‘आंतरराष्ट्रीय मैत्री दिन’ (International Day of Friendship) म्हणून घोषित केला.

संयुक्त राष्ट्रांनी यामागचा उद्देश स्पष्ट करताना म्हटले की, देश, धर्म, संस्कृती आणि पिढ्यांच्या सीमा ओलांडून मैत्रीचे नाते मानवी समाजात शांततेची संस्कृती निर्माण करू शकते आणि जागतिक ऐक्य प्रस्थापित करण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावू शकते.

भारत आणि इतर देशांत ऑगस्टच्या पहिल्या रविवारीच का साजरा केला जातो फ्रेंडशिप डे?

जरी संयुक्त राष्ट्रसंघाने ३० जुलै ही तारीख ठरवली असली, तरी भारत, बांगलादेश, मलेशिय आणि युनायटेड स्टेट्स यांसारख्या अनेक देशांमध्ये ऑगस्ट महिन्याचा पहिला रविवार हाच फ्रेंडशिप डे म्हणून मोठ्या प्रमाणावर साजरा केला जातो.यामागे काही प्रमुख व्यावहारिक कारणे आहेत:

रविवारची सुट्टी: रविवार हा सुट्टीचा दिवस असल्यामुळे नोकरदारवर्ग, शाळकरी मुले आणि कॉलेजच्या तरुणांना एकत्र येण्यासाठी, पार्टी करण्यासाठी किंवा ट्रिपला जाण्यासाठी पुरेसा वेळ मिळतो. आणि रविवारची सुट्टी आपल्याला का आणि कशी मिळाली हे आपण ‘ रविवारची सुट्टी ‘ या लेखात वाचलीच असेल.

व्यापारी व सांस्कृतिक प्रसार: १९९० च्या दशकानंतर जागतिकीकरण आणि उदारीकरणामुळे पाश्चिमात्य संस्कृतीतील अनेक दिवस भारतात लोकप्रिय होऊ लागले. ग्रीटिंग कार्ड कंपन्या, गिफ्ट शॉप्स आणि नंतरच्या काळात सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्म्सनी ऑगस्टच्या पहिल्या रविवारी फ्रेंडशिप डेच्या प्रचाराला वेग दिला.

युवावर्गाचा वाढता सहभाग: तरुणांनी या दिवसाला आपल्या मित्रसंघाशी जोडले आणि रंगीबेरंगी बँड्स बांधण्याची प्रथा सुरू केली, जी आज एक मोठी सांस्कृतिक पर्वणी बनली आहे.

पूर्वीच्या काळातील फ्रेंडशिप डे आणि आजचा डिजिटल युगातील फ्रेंडशिप डे यामध्ये जमीन-अस्मानाचा फरक पडला आहे. एकेकाळी हा दिवस केवळ हातावर फ्रेंडशिप बँड बांधणे, शुभेच्छापत्रे (Greeting Cards) देणे आणि गुलाबाची फुले किंवा चॉकलेट्स वाटण्यापुरता मर्यादित होता.परंतु आजच्या सोशल मीडियाच्या युगात (Facebook, Instagram, WhatsApp) या दिवसाचे स्वरूप पूर्णपणे बदलले आहे.

आभासी मैत्री (Virtual Friendship): आज केवळ शेजारी किंवा शाळेतीलच नव्हे, तर सोशल मीडियाच्या माध्यमातून जगभरातल्या वेगवेगळ्या कोपऱ्यात बसलेल्या लोकांशी आपली मैत्री होते. व्हॉट्सॲप स्टेटस, इन्स्टाग्राम स्टोरीज आणि फेसबुकवर खास मैत्रीच्या कविता, रील्स आणि फोटो कोलाज शेअर करून हा दिवस साजरा केला जातो.

दीर्घकालीन आठवणींची साठवण: डिजिटल माध्यमांमुळे आपण कितीही दूर असलो, तरी आपल्या मित्रांना एका क्लिकवर शुभेच्छा देऊ शकतो आणि जुन्या आठवणींना उजाळा देऊ शकतो.

आयुष्य हा एक लांबच लांब प्रवास आहे. या प्रवासात अनेकजण भेटतात, काही थोडे अंतर सोबत चालतात आणि निघून जातात. पण जे शेवटपर्यंत सोबत राहतात, तेच आपले खरे मित्र असतात. मैत्रीचे अनेक प्रकार अनुभवण्यास मिळतात. ज्यांच्यासोबत आपण आयुष्यातील सर्वात सुंदर आणि निर्धास्त क्षण घालवलेले असतात असे आपले शाळा कॉलेज मधील सवंगडी. जेव्हा संपूर्ण जग तुमच्याविरुद्ध असते, तेव्हा पाठीशी उभा राहून “काळजी करू नको, मी तुझ्यासोबत आहे” असे सांगणारा सच्चा मित्र असे आपले संकटकाळातील साथीदार. जो चुकीच्या वेळी आपल्याला रोखतो आणि चांगल्या मार्गावर चालण्यासाठी प्रेरणा देतो असा आपला मार्गदर्शक मित्र .

फ्रेंडशिप डे हा केवळ एक कॅलेंडरमधील तारीख किंवा एक दिवस नाही, तर तो आपल्या आयुष्यातील त्या प्रत्येक व्यक्तीप्रती कृतज्ञता व्यक्त करण्याचा क्षण आहे, जिने आपल्या आयुष्याला अर्थ आणि आनंदाचे रंग दिले आहेत.“पैशाने सर्वकाही विकत घेता येते, पण जगातील सर्व संपत्ती देऊनही एक सच्चा मित्र विकत घेता येत नाही.” तुमच्या सर्व जिवलग मित्रांना मैत्री दिनाच्या मनःपूर्वक शुभेच्छा!